Khi nói về vô sinh, hiếm muộn, nhiều người thường nghĩ ngay đến nguyên nhân do người phụ nữ. Tuy nhiên, theo nhiều bằng chứng nghiên cứu đến thời điểm hiện tại đã cho thấy một thực tế khác: khoảng 50% nguyên nhân đến từ nam giới [1], một tỷ lệ tương đương với nữ giới. Việc bỏ qua vai trò của người chồng không chỉ xuất phát từ định kiến xã hội mà còn làm chậm trễ hành trình tìm con. Nếu các cặp vợ chồng đang có những băn khoăn về sức khỏe sinh sản của mình, bài viết này chính là khởi đầu để bạn hiểu đúng, hành động sớm và vững vàng hơn trên con đường làm cha mẹ.
1. Hiếm muộn ở nam giới là gì?
Hiếm muộn nam giới (hay hiếm muộn ở nam giới) là tình trạng nam giới trong độ tuổi sinh sản có đời sống tình dục bình thường, không dùng biện pháp tránh thai nhưng sau 12 tháng quan hệ đều đặn vẫn chưa có con tự nhiên. Đây là một trong những vấn đề phổ biến ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của các cặp vợ chồng.
Hiếm muộn ở nam giới thường được chia thành hai dạng chính:
- Hiếm muộn nguyên phát: Người đàn ông và vợ chưa từng có con, mặc dù quan hệ tình dục đều đặn và không dùng biện pháp tránh thai trong vòng 1 năm.
- Hiếm muộn thứ phát: Người đàn ông và vợ đã từng có con hoặc từng có thai trước đó, nhưng sau một thời gian quan hệ tự nhiên không bảo vệ vẫn không thể có con trở lại.
Việc phân loại đúng hiếm muộn ở nam giới sẽ giúp bác sĩ dễ dàng định hướng thăm khám và lựa chọn phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp cho từng trường hợp.
Hiếm muộn ở nam giới cần được phát hiện và điều trị kịp thời – Nguồn ảnh: Internet
2. Nguyên nhân phổ biến gây hiếm muộn ở nam giới
Hiếm muộn ở nam giới không bắt nguồn từ một lý do duy nhất mà là kết quả của nhiều yếu tố phức tạp. Các nguyên nhân này có thể đến từ chất lượng tinh trùng, bệnh lý, lối sống…
2.1. Bất thường số lượng, chất lượng tinh trùng
Tinh trùng yếu hoặc bất thường là nguyên nhân chính gây hiếm muộn. Xác định tình trạng tinh trùng giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các dạng rối loạn bao gồm:
- Tinh trùng ít: Mật độ tinh trùng thấp hơn mức bình thường (Mật độ dưới 15 triệu/ml) [2]
- Khả năng di chuyển của tinh trùng: Tinh trùng di chuyển kém hoặc không di chuyển khiến cho việc gặp trứng trở nên khó khăn hơn
- Tinh trùng dị dạng: Cấu trúc bất thường khiến tinh trùng không thể thụ tinh.
- Không có tinh trùng: Tình trạng hoàn toàn không có tinh trùng trong tinh dịch. Trường hợp nặng nhất, thường cần can thiệp y tế chuyên sâu.
Tinh trùng yếu hoặc bất thường là nguyên nhân chính gây hiếm muộn – Nguồn ảnh: Internet
2.2. Tắc ống dẫn tinh, viêm tuyến sinh dục
Tắc ống dẫn tinh giống như một “rào cản vật lý” ngăn cản tinh trùng di chuyển từ nơi sản xuất (tinh hoàn) ra ngoài. Mặc dù tinh hoàn vẫn tạo ra tinh trùng bình thường, chúng lại bị mắc kẹt bên trong. Nguyên nhân gây tắc nghẽn có thể do nhiễm trùng lây qua đường tình dục (như lậu, Chlamydia), biến chứng sau phẫu thuật (như mổ thoát vị bẹn), hoặc do dị tật bẩm sinh. Ngoài ra, tình trạng viêm nhiễm ở các cơ quan như mào tinh, tuyến tiền liệt cũng làm thay đổi môi trường sống của tinh trùng, khiến chúng yếu đi hoặc chết trước khi xuất tinh.
Viêm tinh hoàn có thể là nguyên nhân gây hiếm muộn ở nam giới – Nguồn ảnh: Internet
2.3. Bệnh lý nền
Một số bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản ở nam giới
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất, được ghi nhận ở khoảng 30 – 40% nam giới gặp vấn đề vô sinh [3]. Giãn tĩnh mạch tại vùng tinh hoàn làm tăng nhiệt độ bìu và khiến máu ứ đọng, tạo ra môi trường không thuận lợi cho quá trình tạo tinh trùng, từ đó làm suy giảm chất lượng và số lượng tinh trùng.
- Tinh hoàn ẩn (cryptorchidism): Tình trạng tinh hoàn không di chuyển xuống bìu bình thường khiến nó nằm trong ổ bụng hoặc ống bẹn — nơi nhiệt độ cao hơn môi trường bìu. Điều này cản trở hiệu quả của quá trình sản xuất tinh trùng, dẫn đến giảm khả năng sinh sản.
- Béo phì và tiểu đường: Cả hai bệnh lý này đều góp phần gây mất cân bằng nội tiết tố, giảm nồng độ hormone testosterone và làm tăng stress oxy hóa trong cơ thể. Những thay đổi này kết hợp lại ảnh hưởng tiêu cực đến cả số lượng và chất lượng tinh trùng, suy giảm khả năng sinh sản.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là nguyên nhân tiềm ẩn khiến cho nam giới bị hiếm muộn – Nguồn ảnh: Internet
2.4. Lối sống không lành mạnh
Thói quen sinh hoạt và môi trường sống đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe sinh sản nam giới:
- Hút thuốc, rượu bia, chất kích thích: Làm suy giảm chất lượng và số lượng tinh trùng nghiêm trọng.
- Căng thẳng kéo dài (stress): Ảnh hưởng đến hormone sinh sản.
- Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Thiếu hụt vitamin và khoáng chất cần thiết.
Hút thuốc, rượu bia, chất kích thích làm suy giảm chất lượng và số lượng tinh trùng – Nguồn ảnh: Internet
2.5. Ảnh hưởng từ môi trường độc hại hoặc nhiệt độ cao
Tinh hoàn rất nhạy cảm và cần một môi trường mát hơn nhiệt độ cơ thể để hoạt động tối ưu. Việc thường xuyên để vùng bìu tiếp xúc với nhiệt độ cao do tắm hơi, đặt laptop lên đùi, mặc quần lót quá chật, hoặc làm việc trong môi trường nóng bức có thể làm chậm hoặc ngừng quá trình sinh tinh. Bên cạnh đó, phơi nhiễm lâu dài với các hóa chất độc hại trong môi trường làm việc như thuốc trừ sâu, kim loại nặng (chì, thủy ngân), dung môi hữu cơ… có thể gây rối loạn nội tiết và tổn thương trực tiếp đến các tế bào sản xuất tinh trùng.
Nhiệt độ từ môi trường làm việc thường xuyên có thể gây tổn thương và giảm khả năng sản xuất tinh trùng – Nguồn ảnh: Internet
3. Dấu hiệu nhận biết sớm hiếm muộn nam giới
Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về sức khỏe sinh sản chính là chìa khóa giúp nam giới nắm thế chủ động trong hành trình tìm con. Việc thăm khám kịp thời không chỉ giúp xác định đúng nguyên nhân mà còn mở ra cơ hội điều trị hiệu quả, trực tiếp nâng cao khả năng thụ thai thành công.
- Tinh dịch loãng, ít hoặc có màu lạ: Tinh dịch bình thường có màu trắng đục, hơi sệt. Nếu tinh dịch quá trong, loãng hoặc có màu vàng, màu đỏ, có thể là dấu hiệu bất thường.
- Rối loạn cương dương, giảm ham muốn: Khó cương cứng hoặc giảm hứng thú trong chuyện chăn gối có thể liên quan đến vấn đề hormone.
- Đau tức tinh hoàn, bìu: Cảm giác khó chịu, đau ở vùng tinh hoàn có thể là dấu hiệu của giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc viêm nhiễm.
- Cưới lâu không có con: Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất. Nếu vợ chồng đã cố gắng có con trên 1 năm mà vẫn chưa thành công, cả hai nên cùng đi khám.
Cưới lâu không có con là dấu hiệu rõ ràng nhất về việc hiếm muộn của hai vợ chồng – Nguồn ảnh: Internet
4. Cách chẩn đoán hiếm muộn ở nam giới
Quá trình chẩn đoán hiếm muộn ở nam giới bao gồm một loạt đánh giá toàn diện, từ khám lâm sàng, xét nghiệm tinh dịch đồ, kiểm tra nội tiết tố và siêu âm tinh hoàn, đến các xét nghiệm di truyền khi cần thiết, nhằm xác định chính xác nguyên nhân và định hướng phương pháp điều trị phù hợp.
- Khám nam khoa tổng quát: Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt và khám thực thể.
- Làm tinh dịch đồ (semen analysis): Đây là xét nghiệm quan trọng nhất để đánh giá số lượng, hình thái và khả năng di chuyển của tinh trùng.
- Siêu âm tinh hoàn, xét nghiệm nội tiết tố nam: Giúp tìm ra các nguyên nhân khác như giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc rối loạn hormone.
- Xét nghiệm di truyền: Được thực hiện khi cần thiết.
Xét nghiệm tinh dịch đồ là xét nghiệm quan trọng đánh giá số lượng, hình thái và khả năng di chuyển của tinh trùng – Nguồn: Internet
5. Các phương pháp điều trị hiệu quả
Các phương pháp điều trị hiếm muộn ở nam giới được bác sĩ lựa chọn dựa trên nguyên nhân cụ thể, bao gồm cải thiện lối sống, điều trị nội khoa, phẫu thuật và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IUI hay IVF, nhằm tối ưu hóa chất lượng tinh trùng, tăng khả năng thụ thai và rút ngắn thời gian điều trị.
- Cải thiện lối sống: Bỏ thuốc lá, rượu bia, ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn.
- Điều trị nội khoa: Uống thuốc để tăng hormone sinh sản hoặc điều trị các bệnh lý nền như tiểu đường.
- Phẫu thuật: Áp dụng cho các trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc tắc ống dẫn tinh.
- Các phương pháp hỗ trợ sinh sản: Với những trường hợp tinh trùng yếu, bác sĩ có thể chỉ định bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) hoặc thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
Lối sống lành mạnh sẽ giúp cải thiện chất lượng tinh trùng – Nguồn ảnh: Internet
6. Lời khuyên cho nam giới hiếm muộn
Theo Bác sĩ Lý Thiện Trung – Trưởng Trung tâm IVF Quốc Ánh chia sẻ: “Hiếm muộn ở nam giới hoàn toàn có thể điều trị thành công nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách. Việc chủ động thăm khám không chỉ giúp xác định nguyên nhân chính xác mà còn tối ưu hóa cơ hội thụ thai, tiết kiệm thời gian và chi phí điều trị.”
Bác sĩ Lý Thiện Trung đã thăm khám và điều trị thành công cho nhiều cặp vợ chồng.
Tại IVF Quốc Ánh luôn có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại, giúp chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất. Đừng ngần ngại, hãy chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ để sớm đón được con yêu.
Tóm lại, hiếm muộn ở nam giới là gì không còn là câu hỏi xa lạ. Đây là một vấn đề y khoa phổ biến do nhiều nguyên nhân phức tạp như rối loạn tinh trùng, bệnh lý tiềm ẩn, lối sống thiếu khoa học và các yếu tố môi trường. Việc chủ động tìm hiểu nguyên nhân, nhận biết các dấu hiệu sớm và thăm khám chuyên sâu là điều cần thiết giúp các cặp đôi tháo gỡ khó khăn trên hành trình tìm con. Với các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện đại, hiếm muộn nam giới hoàn toàn có thể được khắc phục, mở ra hy vọng cho hành trình tìm kiếm con yêu.
Đăng ký tư vấn bác sĩ tại IVF Quốc Ánh ngay hôm nay để được giải đáp mọi thắc mắc của anh chị!
Bác sĩ Lý Thiện Trung đã thăm khám và điều trị thành công cho nhiều cặp vợ chồng.
- Hotline: 028 3636 4144
- Địa chỉ: Bệnh viện đa khoa Quốc Ánh, Số 104-110, Đường số 54, Phường Tân Tạo, TP.HCM
Nguồn:
- Leslie, S. W., Soon-Sutton, T. L., & Khan, M. A. B. (2025). Male infertility. In StatPearls. StatPearls Publishing.
- WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6th ed. (2021, July 27). Who.int; World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240030787
- Baigorri, B. F., & Dixon, R. G. (2016). Varicocele: A review. Seminars in Interventional Radiology, 33(3), 170–176. https://doi.org/10.1055/s-0036-1586147
