Quai bị vốn được xem là bệnh trẻ em lành tính, nhưng biến chứng vô sinh của nó lại là một nỗi ám ảnh, đặc biệt với nam giới. Vậy chính xác virus quai bị đã tấn công cơ quan sinh sản và phá hủy khả năng làm cha mẹ của chúng ta như thế nào? Bài viết này IVF Quốc Ánh sẽ giải mã chi tiết “Vì sao bị quai bị lại vô sinh?” và cơ chế khoa học đằng sau biến chứng nguy hiểm này.
1. Hiểu về đặc tính của virus quai bị
Virus quai bị là gì? Virus quai bị (Paramyxovirus) là một loại virus có “ái lực với mô tuyến” – nghĩa là chúng đặc biệt ưa thích tấn công các cơ quan dạng tuyến trong cơ thể. Không chỉ tuyến nước bọt mang tai, virus này còn có thể xâm nhập và gây tổn thương ở:
- Tinh hoàn ở nam giới.
- Buồng trứng ở nữ giới.
- Tuyến tụy và thậm chí hệ thần kinh trung ương.
Chính đặc tính này khiến quai bị trở thành mối nguy tiềm ẩn cho sức khỏe sinh sản, nhất là khi bệnh xuất hiện sau tuổi dậy thì.
Virus quai bị có thể trở thành mối nguy tiềm ẩn cho sức khỏe sinh – Nguồn ảnh: Internet
2. Vì sao bị quai bị lại vô sinh? Cơ chế hoạt động
Giai đoạn 1: Virus xâm nhập
Biến chứng viêm tinh hoàn thường xuất hiện sau khi sưng tuyến mang tai khoảng 5–10 ngày. Lúc này, virus theo đường máu di chuyển đến tinh hoàn và bắt đầu gây tổn thương.
Giai đoạn 2: Phản ứng viêm dữ dội
Khi virus tấn công các ống sinh tinh – nơi sản xuất tinh trùng, cơ thể sẽ phản ứng bằng viêm cấp tính, gây ra các triệu chứng:
- Sốt cao trở lại.
- Tinh hoàn sưng to, căng bóng, nóng đỏ và đau nhức dữ dội.
Giai đoạn 3: Tổn thương không hồi phục và teo tinh hoàn
Tình trạng viêm và phù nề kéo dài khiến mạch máu bị chèn ép, giảm lượng máu nuôi dưỡng tinh hoàn. Các tế bào mầm và tế bào Sertoli bị phá hủy và thay thế bằng mô xơ (sẹo), làm mất hoàn toàn khả năng sinh tinh.
Sau 2–6 tháng, tinh hoàn bị viêm có thể teo nhỏ và mềm hơn bên còn lại, biểu hiện cho sự tổn thương vĩnh viễn.
Nam giới có nguy cơ bị vô sinh do biến chứng quai bị – Nguồn ảnh: Internet
3. Vô sinh do quai bị có chữa được không?
Tin vui là, vô sinh do quai bị không phải lúc nào cũng tuyệt vọng. Nhờ các tiến bộ y học hiện đại, bác sĩ có thể hỗ trợ bệnh nhân bằng:
- Lấy tinh trùng từ mô tinh hoàn (micro-TESE).
- Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF/ICSI) để tạo phôi.
Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào mức độ tổn thương của tinh hoàn và thời điểm can thiệp sớm. Nếu mô tinh hoàn chỉ bị viêm nhẹ, chức năng sinh tinh có thể phục hồi một phần hoặc hoàn toàn.
Khuyến nghị: Nam giới từng bị quai bị nên đi khám nam khoa và làm tinh dịch đồ để được tư vấn chính xác.
Xét nghiệm tinh dịch đồ sẽ giúp nam giới đánh giá chính xác về chất lượng tinh trùng
4. Phòng ngừa vô sinh do quai bị
Biện pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và hiệu quả nhất hiện nay là tiêm vắc-xin MMR. Trong trường hợp đã mắc bệnh, người bệnh nên được cách ly, nghỉ ngơi, theo dõi triệu chứng và điều trị hỗ trợ theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh biến chứng và hạn chế lây lan. Tuy nhiên, khi đã mắc bệnh, bạn cần:
- Nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh vận động mạnh.
- Hạ sốt, giảm đau theo chỉ định bác sĩ.
- Theo dõi kỹ các dấu hiệu viêm tinh hoàn để được can thiệp y tế kịp thời.
Tiêm vắc-xin để chủ động phòng tránh bệnh quai bị – Nguồn ảnh: Internet
5. Giải đáp các câu hỏi về bệnh quai bị với sức khỏe sinh sản
Có phải ai bị quai bị cũng vô sinh?
- Tỷ lệ biến chứng: Chỉ khoảng 20-35% nam giới sau tuổi dậy thì mắc quai bị gặp biến chứng viêm tinh hoàn.[1]
- Viêm 1 bên so với 2 bên:
- Viêm 1 bên: Trong đa số trường hợp, tinh hoàn còn lại vẫn hoạt động bình thường, có thể sản xuất đủ tinh trùng để duy trì khả năng sinh sản. Vì vậy, người bị viêm một bên tinh hoàn vẫn có thể có con tự nhiên.
- Viêm 2 bên: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất vì cả hai tinh hoàn đều bị tổn thương. Khi các ống sinh tinh bị phá hủy và thay thế bằng mô xơ, cơ thể sẽ ngừng sản xuất tinh trùng, dẫn đến vô sinh hoàn toàn.
- Tuổi tác là yếu tố quyết định: Một điểm quan trọng cần lưu ý là biến chứng viêm tinh hoàn do quai bị hầu như chỉ xảy ra ở nam giới sau tuổi dậy thì. Ở trẻ trai nhỏ tuổi, mô tinh hoàn chưa phát triển đầy đủ, nên virus ít có khả năng gây tổn thương nghiêm trọng, do đó vô sinh do quai bị ở trẻ em là cực kỳ hiếm.
Nữ giới có bị ảnh hưởng
Khoảng 7% nữ giới sau dậy thì có thể bị viêm buồng trứng khi mắc quai bị [2]. Tuy nhiên, do cấu trúc buồng trứng bền vững hơn nên vô sinh do quai bị ở nữ là rất hiếm.
Bị quai bị lúc nhỏ có ảnh hưởng gì không?
Quai bị thể lành nếu được điều trị kịp thời và đúng cách thì không để lại biến chứng. Tình trạng vô sinh, viêm tinh hoàn do quai bị xuất hiện khi điều trị quai bị muộn gây ra các biến chứng cho sức khỏe. Biến chứng vô sinh do quai bị là hoàn toàn có thật – và có thể phòng ngừa hoặc can thiệp nếu được phát hiện sớm. Việc tìm hiểu kĩ “Vì sao bị quai bị lại vô sinh” sẽ giúp cho gia đình và chính bản thân bạn hiểu và có cách phòng tránh hiệu quả.
Nếu bạn hoặc người thân từng mắc quai bị và đang lo lắng về khả năng sinh sản, đừng ngần ngại! Hãy đi thăm khám, xét nghiệm tinh dịch đồ và nhận tư vấn chuyên sâu từ các chuyên gia hàng đầu. Hiểu đúng – Phát hiện sớm – Điều trị kịp thời chính là chìa khóa giúp bạn bảo vệ khả năng làm cha mẹ của mình.
TRUNG TÂM IVF QUỐC ÁNH
Địa chỉ: Bệnh viện Quốc Ánh, 104 – 110, Đường số 54, Phường Tân Tạo, TP.HCM
Hotline: 088 988 4588 – 028 3636 4144
Nguồn:
- Wu, H., Wang, F., Tang, D., & Han, D. (2021). Mumps orchitis: Clinical aspects and mechanisms. Frontiers in Immunology, 12, 582946. https://doi.org/10.3389/fimmu.2021.582946
- CDC. (2025, April 24). Chapter 15: Mumps. Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases. https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-15-mumps.html
