Vô sinh – hiếm muộn đang trở thành một mối quan tâm lớn trong xã hội hiện đại. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 17.5% dân số trưởng thành trên toàn cầu, tương đương cứ 6 người thì có 1 người, đang phải đối mặt với tình trạng này. Tại Việt Nam, tỷ lệ các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản bị vô sinh cũng đang có xu hướng gia tăng. Vậy chính xác thì “Vô sinh là gì?” và làm thế nào để nhận biết, điều trị và phòng ngừa hiệu quả? Bài viết này của IVF Quốc Ánh sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện từ các chuyên gia.
1. Vô sinh là gì?
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vô sinh (Infertility) là tình trạng một cặp vợ chồng không thể có thai sau 12 tháng chung sống, quan hệ tình dục đều đặn (2-3 lần/tuần) và không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào. (Đối với người vợ trên 35 tuổi, thời gian này rút ngắn xuống còn 6 tháng). [1]
Vô sinh được chia thành hai loại chính:
- Vô sinh nguyên phát: Cặp vợ chồng chưa từng có thai lần nào.
- Vô sinh thứ phát: Cặp vợ chồng đã có ít nhất một lần mang thai trước đây (dù sinh sống hay sảy thai), nhưng sau đó không thể có thai lại
Vô sinh được chia thành hai loại chính là vô sinh nguyên phát và vô sinh thứ phát
2. Nguyên nhân gây vô sinh
Nguyên nhân gây vô sinh có thể đến từ cả vợ, chồng, hoặc cả hai, đôi khi không xác định được lý do.
2.1. Nguyên nhân ở nam giới
Nguyên nhân vô sinh ở nam giới liên quan đến chất lượng tinh trùng, lối sống và thói quen sinh hoạt [2]:
- Chất lượng tinh trùng kém: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, bao gồm số lượng ít, khả năng di động yếu, hoặc tỷ lệ tinh trùng có hình dạng bất thường cao.
- Bệnh lý nam khoa: Các bệnh lý như tinh hoàn ẩn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, hoặc biến chứng do quai bị có thể làm suy giảm nghiêm trọng khả năng sản xuất tinh trùng.
- Tắc nghẽn ống dẫn tinh: Tinh trùng được sản xuất ra nhưng không thể đi ra ngoài do tắc nghẽn, thường là hậu quả của nhiễm trùng, chấn thương hoặc phẫu thuật.
- Các vấn đề về xuất tinh: Xuất tinh ngược dòng (tinh dịch đi vào bàng quang), không thể xuất tinh.
- Kháng thể kháng tinh trùng: Hệ miễn dịch của cơ thể tự sản xuất ra kháng thể tấn công và tiêu diệt chính tinh trùng của mình.
- Lối sống: Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, stress kéo dài, tiếp xúc với môi trường độc hại.
Khói thuốc là một trong những yếu tố ảnh hưởng sức khỏe sinh sản ở nam giới
2.2. Nguyên nhân ở nữ giới
Ở nữ giới, tình trạng vô sinh xuất phát từ các vấn đề liên quan đến sức khoẻ buồng trứng, tuổi tác, bệnh lý…[3]
- Rối loạn phóng noãn (rụng trứng): Đây là nguyên nhân hàng đầu ở nữ. Trứng không rụng hoặc rụng không đều do các vấn đề về nội tiết, phổ biến nhất là Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
- Tổn thương vòi trứng: Vòi trứng bị tắc, ứ dịch do viêm nhiễm, lạc nội mạc tử cung hoặc tiền sử phẫu thuật vùng chậu, khiến trứng và tinh trùng không thể gặp nhau.
- Bệnh lý tử cung: U xơ tử cung, polyp buồng tử cung, dính buồng tử cung… làm cản trở quá trình làm tổ của phôi.
- Suy buồng trứng sớm: Buồng trứng ngừng hoạt động trước tuổi 40, dẫn đến mãn kinh sớm.
- Tuổi tác: Sau tuổi 35, chất lượng và số lượng trứng của phụ nữ bắt đầu suy giảm nhanh chóng.
Các bệnh lý tử cung là nguyên nhân khiến nữ giới bị vô sinh
3. Dấu hiệu nhận biết vô sinh
Dấu hiệu rõ ràng nhất là không thể có thai sau một thời gian dài mong con. Ngoài ra, cần chú ý đến các biểu hiện sau:
Ở nữ giới:
- Kinh nguyệt không đều, quá thưa (vài tháng mới có một lần) hoặc mất kinh.
- Đau bụng kinh dữ dội.
- Ra máu bất thường giữa chu kỳ.
Ở nam giới:
- Các vấn đề về chức năng tình dục như rối loạn cương dương, khó xuất tinh.
- Đau, sưng hoặc có khối u ở vùng tinh hoàn.
- Tinh dịch bất thường (quá ít, quá loãng, có màu lạ).
Lưu ý: Rất nhiều trường hợp vô sinh không có bất kỳ dấu hiệu nào rõ ràng. Do đó, việc thăm khám chuyên khoa là cần thiết khi bạn gặp khó khăn trong việc có con.
4. Chẩn đoán vô sinh
Để tìm ra nguyên nhân, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám toàn diện cho cả hai vợ chồng.
- Với nam giới: Xét nghiệm quan trọng nhất là tinh dịch đồ để đánh giá chất lượng tinh trùng. Kèm theo đó có thể là siêu âm bìu, xét nghiệm nội tiết.
- Với nữ giới: Các xét nghiệm thường quy bao gồm siêu âm phụ khoa (để đánh giá tử cung, buồng trứng), xét nghiệm nội tiết tố (đặc biệt là AMH để đánh giá dự trữ buồng trứng), và chụp X-quang tử cung – vòi trứng (HSG) để kiểm tra độ thông của vòi trứng.
Việc thăm khám đồng thời cả hai vợ chồng là yếu tố bắt buộc để có cái nhìn toàn cảnh và tiết kiệm thời gian điều trị.
Thăm khám từ sớm giúp việc điều trị vô sinh hiệu quả
5. Vô sinh có chữa được không?
Với sự tiến bộ vượt bậc của y học hiện đại, hầu hết các nguyên nhân gây vô sinh đều có thể điều trị được. Tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể, các phương pháp điều trị bao gồm:
- Điều trị nội khoa: Dùng thuốc để điều chỉnh nội tiết, kích thích rụng trứng…
- Phẫu thuật: Can thiệp kẹp vòi trứng ứ dịch, mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh, bóc u xơ tử cung…
- Các phương pháp hỗ trợ sinh sản:
- Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Cho các trường hợp nhẹ.
- Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): Giải pháp hiệu quả cho hầu hết các trường hợp, kể cả những ca khó nhất.
Các cặp vợ chồng hiếm muộn không nên quá tuyệt vọng vì tỷ lệ thành công trong điều trị vô sinh ngày càng cao. Điều quan trọng là tìm đến đúng cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và điều trị đúng cách.
Làm IVF là cách điều trị vô sinh mang lại hiệu quả cao
6. Phòng ngừa vô sinh như thế nào?
Để chăm sóc sức khỏe sinh sản đúng cách, các cặp đôi cần lưu ý:
- Duy trì lối sống lành mạnh: Chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng.
- Hạn chế tối đa và tiến tới từ bỏ rượu bia, thuốc lá, chất kích thích.
- Quan hệ tình dục an toàn để tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Điều trị sớm và triệt để các bệnh lý viêm nhiễm phụ khoa, nam khoa.
- Khám sức khỏe sinh sản định kỳ, đặc biệt là trước khi kết hôn hoặc khi có kế hoạch sinh con.
Hy vọng bài viết đã giải đáp cho bạn thắc mắc về “Vô sinh là gì?”. Đây là một tình trạng y khoa, không phải là một “bản án”. Việc hiểu đúng về nó sẽ giúp bạn có thái độ tích cực, chủ động phòng ngừa và tìm kiếm sự giúp đỡ y tế kịp thời. Đừng tự chẩn đoán hay quá lo lắng, hãy đến gặp các chuyên gia để được đồng hành trên hành trình tìm kiếm con yêu.
Để được tư vấn, thăm khám và điều trị các vấn đề về vô sinh – hiếm muộn, vui lòng liên hệ:
TRUNG TÂM HỖ TRỢ SINH SẢN IVF QUỐC ÁNH
- Hotline: 02836364144
- Địa chỉ: Bệnh viện Quốc Ánh, 104 – 110, Đường số 54, Phường Tân Tạo, TP.HCM
Nguồn tham khảo:
- (N.d.). Edu.Vn. Retrieved October 10, 2025, from https://sdh.hmu.edu.vn/images/TranThiThuHanh-ttspk30.pdf
- Infertility. (n.d.). Who.int. Retrieved October 10, 2025, from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility
